Text Size

ગતિ વિશે

પ્રશ્ન : ગીતામાં એક ઠેકાણે કહ્યુ છે કે અંત સમયે જેવી ભાવના થાય તેવી ગતિ થાય છે. ને વળી કહે છે કે જીવનનાં બધાં જ કર્મ પ્રમાણે માણસને ફળ મળે છે. તો તે બેમાં સાચું શું માનવું ?    

ઉત્તર : બેય વસ્તુ સાચી છે ને બંનેનો વિચાર સાથે કરવાનો છે. અંતકાળે માણસ જે ભાવના કરે છે તે પ્રમાણે તેની ગતિ જરૂર થાય છે. પણ તેની ભાવના કાંઈ તરત થઈ જાય નહીં. જીવનભર માણસ જેનો વિચાર કે અભ્યાસ કરે, તે જ વસ્તુ તેના સૂક્ષ્મ મનમાં સમાઈ જવાની ને અંતકાળે પણ તેની જ ભાવના થવાની. તમે સાધારણ સંસારી માણસનો વિચાર કરો. તેને ઊંઘમાં પણ સંસારના સ્વપ્ન આવે છે ને તેમાં તે બકવાદ કરે છે. તે જ પ્રમાણે જેણે જીવનભર ઈશ્વરસ્મરણ કર્યું હોય, તેને ઈશ્વરસ્મરણ અનાયાસે થવાનું ને અંતકાલે તેનું મન ઈશ્વરમાં જ જવાનું. મરણ પહેલાં માણસો દસ-દસ પંદર-પંદર દિવસથી બેભાન થઈ જાય છે, મરણ સમયે બોલવાના હોશકોશ ઉડી જાય છે, રગ ખેંચાય છે, ને મૂંઝવણ થાય છે. આવે વખતે સારી ભાવના તેને ક્યાંથી થાય ? એ તો હમેંશની ઈશ્વરસ્મરણની જેને ટેવ હોય તે જ ઈશ્વરસ્મરણ કરી શકે ને પરમાત્માની પ્રાપ્તિ કરી શકે. માટે છેવટની વૃતિ સુધારવા જીવનની હંમેશની વૃતિ ને પ્રત્યેક ક્રિયાને સુધારવાની જરૂર છે.

ગીતાના આ વિશે બે સુંદર શ્લોકો છે –

अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् ।
यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥८-५॥

‘જે અંતકાળે મારું સ્મરણ કરતાં દેહ છોડે છે તે મને પ્રાપ્ત કરી લે છે.’

પણ તે સ્મરણ એકદમ નહિ થાય. જીવનભર દુષ્કર્મો કર્યાં હશે તો તે તેમાં જ જશે. માટે

तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च ।
मय्यर्पित मनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्य संशयम् ॥८-७॥

‘તું હર સમય મને યાદ કરજે ને જીવનસંગ્રામમાં તારો વ્યવહાર કરજે. તેમ કરવાથી તારા મન, બુદ્ધિ મારાં જોડાઈ જશે ને પછી તું છેવટે મને પ્રાપ્ત થઈશ, એમાં શંકા નથી.’

આ માટે હમણાં જ થઈ ગયેલા મહાત્મા ગાંધીજીનું દ્રષ્ટાંત લો. તેમને માથે દેશના કામનો કેટલો ભાર હતો !  છતાં જયારે તેમને ગોળી વાગી ત્યારે તેના મુખમાંથી ‘મારા દેશનું શું થશે ?’ એવો અવાજ નીકળવાને બદલે ‘હે રામ’ એવા જ શબ્દો નીકળ્યા. કેમ કે એ મહાપુરુષે જીવનભર તનથી કર્મ કરતાં મનથી રામરામ ચાલુ રાખ્યું હતું ને હદયમાં રામને રાખી રામના રસથી ચિત્તને ભરી દીધું હતું. આવી રીતે જીવનને ઉત્તમ, ભાવનાપરાયણ ને ઈશ્વરપરાયણ બનાવવાની જરૂર છે.

Today's Quote

We judge ourselves by what we feel capable of doing, while others judge us by what we already have done.
- Longfellow

prabhu-handwriting