Text Size

Shvetashvatara

Chapter 1, Verse 09

ज्ञाज्ञौ द्वावजावीशनीशावजा ह्येका भोक्तृभोग्यार्थयुक्ता ।
अनन्तश्चात्मा विश्वरूपो ह्यकर्ता त्रयं यदा विन्दते ब्रह्ममेतत् ॥९॥

jnajnau dvavajavisanisavaja
hyeka bhoktrbhogyarthayukta ।
anantaschatma visvarupo hyakarta
trayam yada vindate brahmametat ॥ 9॥

ઈશ્વર સર્વસમર્થ અને સર્વજ્ઞ; જીવ અલ્પજ્ઞ જ છે,
અલ્પશક્તિ છે જીવ, અજન્મા કહ્યા વળી તે બંને છે;
વળી અજન્મા પ્રકૃતિ પણ છે, જીવોને તે ભોગ ધરે,
અનંત છે પરમાત્મા તે તો તે બંનેથી જુદા જ છે.
વિશ્વરૂપ તે બધું કરે છે છતાં અકર્તા જેમ રહે,
પ્રકૃતિજીવતણા છે સ્વામી, જે જાણે તે મુક્ત બને. ॥૯॥

અર્થઃ

જ્ઞાજ્ઞૌ  - સર્વજ્ઞ અને અજ્ઞાની
ઇશનીશૌ - સર્વસમર્થ અને અસર્વસમર્થ
દ્વૌ - બંને
અજૌ - અજન્મા આત્મા છે (અને)
ભોક્તૃભોગ્યાર્થયુક્તા - ભોગવનારા જીવાત્માને માટે ઉપયોગી ભોગ્યસામગ્રીથી સંપન્ન
હિ - તથા
અજા - અનાદિ પ્રકૃતિ
એકા - એક ત્રીજી શક્તિ છે. (એ ત્રણેમાં જે ઇશ્વર તત્વ છે તે બીજા બંનેથી વિલક્ષણ છે.)
હિ - કારણ કે
આત્મા - પરમાત્મા
અનંત - અનંત
વિશ્વરૂપઃ - સંપૂર્ણ રૂપોવાળા
ચ - અને
અકર્તા - કર્તૃત્વના અભિમાનથી મુક્ત છે.
યદા - જ્યારે
એતત્ ત્રયમ્ - ઇશ્વર, જીવ તથા પ્રકૃતિ એ ત્રણેને
બ્રહ્મમ્ - બ્રહ્મરૂપમાં
વિંદતે - પામી લે છે (ત્યારે બંધનમુક્ત બની જાય છે).

ભાવાર્થઃ

ઇશ્વર સર્વસમર્થ અને સર્વજ્ઞ છે. જીવાત્મા અલ્પ શક્તિવાળો અને અજ્ઞાની. એ બંને અજન્મા છે. એ ઉપરાંત, ત્રીજી શક્તિ પ્રકૃતિની છે. એ પણ અજન્મા છે. એ જીવાત્માના ભોગોપભોગની વિવિધ સામગ્રીથી સંપન્ન છે. પરમાત્મા જીવાત્મા તથા પ્રકૃતિ બંનેથી વિલક્ષણ અથવા વિશિષ્ટ છે. અનંત અને સર્વરૂપ છે. એ સમસ્ત સંસારનું સર્જન, સંરક્ષણ, વિસર્જન કરતા હોવાં છતાં પણ અહંકારરહિત હોવાથી અકર્તા છે. પ્રકૃતિમાં જીવનો પણ સમાવેશ થાય છે. એ પરમાત્માથી અભિન્ન અંતરંગ શક્તિ છે. છાયા છે. એવી રીતે વિચારવાથી એ પરમાત્મારૂપ છે અને પરમાત્મા જ સર્વોપરી છે એવું અનુભવાય છે. એકતાની એવી અંતિમ અનુભૂતિથી સાધક બંધન અથવા અવિદ્યામાંથી મુક્તિ મેળવે છે ને ધન્ય બને છે.

 

Cookies make it easier for us to provide you with our services. With the usage of our services you permit us to use cookies.
Ok