શ્વેતાશ્વતર ઉપનિષદ

समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनीशया शोचति मुह्यमानः ।
जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥७॥

samane vrkse puruso nimagno'-
nisaya sochati muhyamanah ।
justam yada pasyatyanyamisamasya
mahimanamiti vitasokah ॥ 7॥

જીવ રાગમાં ડૂબેલો છે, પ્રભુને ના જોતો તેથી,
મોહિત છે તે, શોક કરે છે, દીન બનેલો છે તેથી;
જ્યારે ભક્તથકી સેવિત તે પરમાત્માને ભાળે છે,
જાણે છે તેનો મહિમા તો શોકરહિત તે થાયે છે. ॥૭॥

અર્થઃ

સમાન વૃક્ષે - શરીરરૂપી એક જ વૃક્ષ પર વસનારો
પુરુષઃ - જીવાત્મા
નિમગ્નઃ - આસક્તિમાં ડૂબેલો છે.
અનીશયા - અસમર્થ હોવાને લીધે
મુહ્યમાનઃ - મોહિત બનેલો છે.
શોચતિ - શોક કરે છે.
યદાઃ - જ્યારે
જુષ્ટમ્ - ભક્તો અથવા શરણાગતો દ્વારા સેવાયેલા
અન્યમ્ - પોતાનાથી ભિન્ન, બીજા
ઇશમ્ - પરમાત્માને (અને)
અસ્ય - એમના
મહિમાનમ્ - મહિમાને
પશ્યતિ - જુએ છે.
ઇતિ - ત્યારે
વીતશોકઃ - સર્વપ્રકારે શોકરહિત
(ભવતિ - થઇ જાય છે.)

ભાવાર્થઃ

પરમાત્માની સાથે શરીરરૂપી એક જ વૃક્ષ પર વિરાજનારો જીવાત્મા પ્રિયતમ પરમાત્માનું વિસ્મરણ કરીને સંસારના વિનાશશીલ વિષયોમાં અને કર્મફળના ભોગોપભોગમાં આસક્ત થયેલો છે. એ હર્ષ તથા શોકનો, મોહ અને સંમોહનો અનુભવ કરે છે. પરમાત્માની પરમકૃપાથી પ્રેરાઇને જ્યારે એ સત્કર્મોના સુપરિપાકરૂપે સાધનાનો આશ્રય લે છે ત્યારે પોતાની તદ્દન પાસે વિરાજતા પરમાત્માનો સાક્ષાત્કાર કરે છે. એમના અલૌકિક મહિમાનું એને જ્ઞાન થાય છે. એથી એ સર્વથા શોકરહિત બની જાય છે. ભય, ચિંતા તથા બંધન અને ભેદભાવમાંથી કાયમને મુક્તિ મેળવે છે. જીવાત્માને માટે શોક તથા મોહમાંથી મુક્તિ મેળવવાનો બીજો કોઇ જ અમોઘ ઉપાય નથી.